مسجد عتیق شیراز، قدیمیترین مسجد این شهر تاریخی، با معماری بینظیر و پیشینهای که به دوره صفاریان بازمیگردد، یکی از ارزشمندترین گنجینههای معماری اسلامی ایران است. این بنای کهن که در جوار حرم مطهر شاهچراغ (ع) قرار دارد، با ساختمان مرکزی خدایخانه (دارالمصحف) و شش در ورودی، سالانه پذیرای هزاران گردشگر و علاقهمند به تاریخ و معماری است.
مسجد عتیق شیراز کجاست و چگونه میتوان از آن بازدید کرد؟
مسجد عتیق شیراز در مجاورت حرم مطهر شاهچراغ (ع) واقع شده و دسترسی به آن برای گردشگران بسیار آسان است. برای رسیدن به این مسجد تاریخی، کافی است نشانی حرم شاهچراغ را دنبال کنید. درب غربی مسجد مستقیماً به حیاط حرم مطهر باز میشود که این ویژگی منحصربهفرد، تردد زائران و گردشگران را بین این دو مکان مقدس و تاریخی تسهیل کرده است.
علاقهمندان به بازدید از مسجد عتیق شیراز میتوانند همهروزه از ساعت ۸ صبح تا ۸ شب به این مکان تاریخی مراجعه کنند. کارشناسان گردشگری، فصل بهار و ساعات عصرگاهی را بهترین زمان برای بازدید از این مسجد میدانند؛ زیرا هوای مطبوع شیراز در این فصل و نور ملایم غروب خورشید، جلوهای صدچندان به معماری و کاشیکاریهای مسجد میبخشد.
قدمت و تاریخچه ساخت مسجد عتیق شیراز
قدمت مسجد عتیق شیراز به سال ۲۸۱ هجری قمری و دوران حکومت عمرو لیث صفاری بازمیگردد. این مسجد که به دستور یکی از پادشاهان خوشنام سلسله صفاریان ساخته شد، نخستین پایگاه اجتماعی-مذهبی شهر شیراز به شمار میرفت. جالب است بدانید که این بنا بر روی بقایای یک آتشکده یا نیایشگاه پیش از اسلام ساخته شده و همین موضوع، یکی از دلایل اختلاف نظرها درباره منشأ اصلی آن در میان پیروان ادیان مختلف است.
مسجد عتیق شیراز در طول قرنها، تنها مکانی برای عبادت نبود، بلکه به مرکزی برای فعالیتهای اجتماعی، علمی و فرهنگی تبدیل شد. حافظ شیرازی، شاعر بزرگ ایران زمین، در همین مسجد به علمآموزی و مطالعه پرداخت. همچنین کتابت قرآن کریم با همکاری حافظان و خوشنویسان بزرگ آن دوران در ساختمان مرکزی این مسجد (دارالمصحف) انجام میشد که نشاندهنده جایگاه والای علمی این مکان است.
معماری منحصربهفرد مسجد عتیق شیراز
معماری مسجد عتیق شیراز نمونهای بیبدیل از هنر ایرانی-اسلامی است. پلان این مسجد با حیاطی وسیع در وسط و شش در ورودی در اطراف، آن را به بنایی منحصربهفرد تبدیل کرده است. در ادامه به معرفی بخشهای مختلف این شاهکار معماری میپردازیم.
خدایخانه یا دارالمصحف؛ نگین درخشان مسجد عتیق شیراز
درست در وسط حیاط مسجد عتیق شیراز، بنای شگفتانگیز و کمنظیری به نام «خدایخانه» یا «دارالمصحف» خودنمایی میکند. این ساختمان مربعیشکل با ستونهای گرد و بلند، در سال ۷۵۲ هجری قمری به دستور شاه اسحاق اینجو ساخته شد. خدایخانه که یادآور معماری قلعههای اروپایی است، در گذشته محلی برای نگارش و کتابت قرآن کریم بوده و دورتادور سقف آن با کتیبههایی به خط ثلث و کاشیهای آبی لاجوردی مزین شده است.
دیوار ندبه؛ جایگاه باورهای مردمی
در ضلع جنوبی مسجد عتیق شیراز، دیواری قرار دارد که به «دیوار ندبه» معروف است. این دیوار با نماد تکپیک (نقش برجسته انسانی با بالهای عقاب) در بالای خود، محل داستانها و باورهای عجیبی در میان مردم شیراز است. برخی آن را محل عبور براق (مرکب معراج پیامبر اسلام) میدانند و برخی دیگر معتقدند عصای موسی (ع) در زیر این دیوار آرمیده است.
ایوانها، رواقها و شبستانها
دورتادور حیاط مسجد عتیق شیراز، ایوانها، رواقها و شبستانهای متعددی قرار گرفته است. از جمله مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دروازه امام (ورودی رو به قبله): در ضلع شمالی مسجد با کتیبههایی به خط ثلث اثر استاد علاءالدین جواهری و محرابی سنگی با کندهکاریهای زیبا.
- طاق مروارید: طاقنمایی بلند با دو گلدسته در ضلع شمالی که سقف آن با مقرنسکاری آجرین تزیین شده است.
- محرابها: مسجد عتیق شیراز دارای سه محراب بسیار زیبا است. یکی سنگی در شبستان شمالی، یکی چوبی با ۱۳ پله در شبستان جنوبی و دیگری از جنس سنگ مرمر و آهن در شبستان اصلی که با آیات قرآن و احادیث نبوی مزین شده است.
اهمیت فرهنگی و معنوی مسجد عتیق شیراز
اهمیت مسجد عتیق شیراز برای مردم شیراز فراتر از یک بنای تاریخی است. این مسجد چنان با اعتقادات مردم عجین شده که بسیاری از آنان آن را به اندازه کعبه محترم میشمارند و باورهای عمیقی درباره تقدس آن دارند. برخی از مردم این مسجد را قبله اول مسلمین قبل از تغییر قبله به سمت کعبه میدانند و عدهای نیز معتقدند که عیسی (ع) به همراه دو فرشته مقرب خداوند (اسرافیل و میکاییل) در این مکان فرود آمده است. این باورها، هرچند جنبه افسانهای دارند، نشاندهنده جایگاه رفیع این مسجد در دل مردم است.
تنگه هرایرز شیراز گردشگران را با آب فیروزهای و مناظر بکر شگفتزده میکند
باغ گلها شیراز | قیمت ورودی + ساعت کاری
مکان های تفریحی شیراز ؛ اگر شیراز هستید شب اینجاها باشید!
نگین رضوی
او فارغالتحصیل رشته عکاسی است و فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۵ به صورت مستقل در حوزه عکاسی طبیعت و سفر آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به عنوان عکاس و نویسنده با وبسایتها و مجلات گردشگری همکاری کرد و در حال حاضر، دبیر سرویس عکاسی و گزارشهای تصویری در یک مجله گردشگری معتبر است.